KKDİK kapsamında ilk kayıt dönemi yıl sonunda tamamlanıyor. Şirketlerin madde portföyünü miktara göre sıralaması yeterli olmayabiliyor. Düşük miktarda kullanılan bazı CMR maddeler de tehlike sınıfı nedeniyle ilk dönemin kapsamına girebiliyor. URİKEM Genel Müdürü Kutlu Altun, KKDİK takviminde yalnızca tonaja göre sıralamaya karşı uyarıyor.
İSTANBUL — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında (KKDİK) Yönetmelik kapsamında ilk kayıt dilimi 31 Aralık 2026’da sona ererken, şirketlerin madde portföylerini yalnızca tonaja göre değerlendirmesi kayıt takviminin yanlış belirlenmesine yol açabiliyor. Yılda bin ton ve üzeri imal veya ithal edilen maddelerin yanı sıra, daha düşük miktarlarda kullanılan bazı tehlikeli maddeler de aynı tarihe tabi bulunuyor.
Kimyasal mevzuat yazılımları geliştiren URİKEM’in Genel Müdürü Kutlu Altun, “Eşiği belirleyen ölçüt her zaman tonaj değil, maddenin tehlike sınıfı olabilir. Yılda 3 ton kullanılan bir madde, CMR sınıfındaysa, bin tonluk bir maddeyle aynı takvime tabi olabilir” dedi.
KKDİK Yönetmelik kapsamında, yüksek miktarda kimyasal üreten veya ithal eden firmalar ile belirli tehlikeli maddeleri kullanan işletmeler için kayıt yükümlülükleri farklı tarihlere göre uygulanıyor.
Tehlike sınıfı düşük tonajlı maddeleri ilk dilime taşıyabiliyor
İlk kayıt diliminde yılda 1000 ton ve üzeri imal veya ithal edilen maddeler bulunuyor. Bunun yanında kanserojen, mutajen veya üreme sistemine toksik özellikleri kesin olarak bilinen ya da kuvvetle muhtemel olan CMR kategori 1A ve 1B maddeler için eşik yılda 1 ton, sucul ortama akut zararlı kategori 1 maddeler için ise yılda 100 ton olarak uygulanıyor. Bu kapsamdaki kayıtlar 31 Aralık 2026’ya kadar devam ediyor.
İkinci kayıt dilimi, yılda 100 ton ve üzeri maddeler için 31 Aralık 2028’de sona eriyor. 31 Aralık 20230’da ise yılda 1 ton ve üzeri maddelerin kaydı zorunlu oluyor.
Kutlu Altun, CMR maddeler için daha düşük miktar eşiğinin şirketlerin kayıt planlamasında gözden kaçabildiğini belirterek, “CMR kategori 1A ve 1B maddeler için eşik yılda yalnızca 1 ton. Bu da, düşük miktarda kullanıldığı için ikinci veya üçüncü dilimde olduğu varsayılan bir maddenin aslında 2026 takvimine tabi olabileceği anlamına geliyor” diye konuştu.
Portföy büyüdükçe tek bir maddenin gözden kaçma ihtimali artıyor
Yükümlülük altındaki firmaların önemli bir bölümünde tam zamanlı mevzuat uzmanı bulunmadığını ifade eden Kutlu Altun, madde listelerinin çoğunlukla manuel takip edildiğini, portföydeki madde sayısı arttıkça sınıflandırma ve tonaj bandı kontrolünün gözden kaçma ihtimalinin yükseldiğini söyledi.
URİKEM Genel Müdürü Kutlu Altun, “Elle takipte sorun yavaşlık değil, gözden kaçandır. Portföyde tek bir CMR maddesi yanlış sıralandığında, takvimin tamamı kayar. Firma kendini 2030 diliminde sanır, oysa o madde için süre 2026’da dolmuştur” dedi.
Mevzuat yazılımlarında doğru görünen ancak yanlış olabilecek sonuçların da risk oluşturduğunu belirten Kutlu Altun, “Bu yüzden hiçbir sonuç tek başına çıkmaz. Hangi maddeye dayandığı ve ne kadar güvenilir olduğu yanında yazar. Kullanıcının bize değil, dayanağa güvenmesi gerekir” ifadelerini kullandı.
Yazılımlar madde bazında kayıt ve bildirim takibini destekliyor
Süreci otomatikleştiren yazılımlar, maddelerin ayrı ayrı sorgulanmasına ve kayıt yükümlülüğünün doğup doğmadığının kontrol edilmesine olanak sağlıyor. URİKEM’in geliştirdiği uygulamalar KKS (Kimyasal Kayıt Sistemi) bildirimi, UFI (Benzersiz Formül Tanımlayıcısı) kodu ve PCN (Zehir Merkezi Bildirimi) dosyası, KKDİK kaydı, MBDF (Madde Bilgisi Değişim Forumu) ve tonaj bandı takibi, SEA sınıflandırma (Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması) ve Güvenlik Bilgi Formu hazırlama adımlarını kapsıyor.
Kutlu Altun, yazılımın işlevini, hiçbir maddenin takvim dışında kalmamasının kontrol edilmesi, tonaj bandı değiştiğinde uyarı oluşturulması ve bildirim dosyalarının aynı standartta hazırlanması olarak özetliyor.
Merkezi İstanbul Kartal’da bulunan URİKEM, kimya tesislerine yönelik proses ve maliyet modelleri de geliştiriyor. Kütle, ısı ve entalpi dengesi üzerine kurulu modeller; formülasyon çözümü, maliyet kırılımı ve duyarlılık analizi üretiyor. Sonuçlar “güvenilir”, “doğrulanmalı” veya “kritik” olarak işaretleniyor.
Saha deneyimi yazılım uygulamalarına aktarıldı
Türkiye’de kimyasal mevzuat danışmanlığı alanında 2010’dan bu yana faaliyet gösteren ONAY Mühendislik’in sahadaki birikimi, 2023’te yazılım şirketi URİKEM aracılığıyla firmaların kullanımına sunuldu.
URİKEM Yönetim Kurulu Başkanı Yeşim Altun, şirketin ilk aşamada kimya sektöründeki kayıt, bildirim ve takip süreçlerine yönelik uygulamalar geliştirdiğini belirterek, “Danışmanlık bilgiyi kişide tutar, yazılım bilgiyi herkese açar. Biz bilgiyi elimizde tutarak değil, 16 yıllık birikimimizi yaygınlaştırarak kazanmayı seçtik. Kimya firmalarının neye ihtiyaç duyduğunu tahmin etmiyoruz. Yıllardır birlikte çalıştığımız için çok iyi biliyoruz. Bu yüzden ürettiğimiz uygulamalar gerçek bir işi çözüyor” dedi.
URİKEM, kimya sektörünün yanı sıra farklı sektörlerdeki firmaların çalışma düzenine göre tasarlanan yazılım çözümleri de geliştiriyor.
